Afgeschermd van de kille winterkou flaneren de humboldtpinguïns in het Slottsskogen achter de vitrine in de warmte. Ook zij komen de donkere dagen door in de gratis dierentuin van het stadspark, dat al sinds 1891 bestaat. Toen in 1963 een onderzoeksproject werd afgerond, kreeg de dierentuin de vraag of ze de pinguïns als donatie wilden. Destijds waren het er slechts een paar. Inmiddels is de groep gegroeid en maken ze een deel uit van een reserve populatie.
Vogelpoep van reservepopulatie
Terwijl de pinguïns voor onze ogen heen en weer waggelen, vertelt Sofie Tunnros (35), inmiddels al tien jaar pinguïn verzorger, met passie: “We hebben er 33, dat zijn er veel. Het is daarom belangrijk om ze individueel te kunnen herkennen.” Tunnros wijst naar de twee verschillende groepen “De pinguïns die we hier zien, maken deel uit van de zichtgroep. Verder hebben we een achterkamer waar we de pinguïns fokken. Die komen voorlopig nog niet achter de vitrine, ze hebben rust nodig.” Sinds de soort in 2013 als bedreigd werd aangemerkt, wordt er veel onderzoek gedaan naar de pinguïns.
Rondom de Pingvindammen, zoals de toevlucht van de dieren heet, hangen borden over de huidige staat van de humboldtpinguïn en hun bedreiging. “Door overbevissing komen ze eten tekort. Ook de vogelmest van de pinguïns is belangrijk. Dat heet guano en bevat een enorm sterk mineraal. Het wordt afgegraven door mensen tijdens de fokperiode van de beesten, wat de rust van de dieren verstoort. Verder verandert de Golfstroom ook continu van temperatuur.” De pinguïns in het park kunnen worden gezien als een soort reserve populatie, want ze zullen niet teruggestuurd worden naar het wild.
Genetische uitwisseling
De vraag is dus: wat voegt dit park toe aan het behouden van deze bedreigde pinguïnsoort? Tunnels vertelt over het uitwisselingsproject: “Wij zijn deel van het project EEP, een uitwisseling van bedreigde diersoorten in Europa. Dit houdt in dat wij om de paar jaar jonge pinguïns uitwisselen met andere dierentuinen, vaak voordat ze een partner hebben gevonden.” Dit laatste is van groot belang, want zodra een humboldtpinguïn een partner heeft gevonden, vormen ze een onscheidbaar koppel. “Wanneer Wij nieuwe pinguïns ontvangen, vinden die snel een partner met een van onze pinguïns. Dat versterkt de genenpool.”
‘Hun partner terug kunnen vinden, dat is van levensbelang‘
Buiten het genetische uitwisselingsproject wordt er ook bij de Pingvindammen zelf onderzoek gedaan. Zo hebben onderzoekers recentelijk een herkenningssysteem ontwikkeld dat via de stippenpatronen op de buik van de pinguïns de dieren individueel kan herkennen. Dit wordt ook al in het wild gebruikt. “Om de vogelmest te tracken, maar ook om te volgen hoe pinguïns zich langs de kust bewegen. Hun beweegpatronen kunnen dan worden doorgegeven aan lokale gemeenten, zo ondersteunt dat de maatregelen in de natuurreservaten.” Het belangrijkste deel van het systeem is voor Tunnros duidelijk: “Hun partner terug kunnen vinden mochten ze die kwijt zijn geraakt, dat is natuurlijk van levensbelang.
Ook wordt de omgeving van de pinguïns in het park onderzocht, zo bijvoorbeeld het effect van zomerse drukte. Tunnros vertelt: “We kunnen nu uitsluiten dat die drukte niets uitmaakt. Er werd onderzocht op welke plekken op bepaalde momenten veel mensen stonden en of de pinguïns die plekken dan zouden mijden. Het antwoord was duidelijk, hun gedrag bleef onveranderd, ze leven in hun eigen bubbeltje.”
Menselijk maar moeilijk
Met een glimlach vertelt Tunnros over de sterke band tussen de pinguïns: “Ze vormen een uitzonderlijk sterke band met hun partner. Als hun partner plotseling overlijdt, raken ze soms ook in depressie, het is echt heel menselijk op die manier.” Het fokken staat daarom centraal in Slottsskogen. Dat proces proberen ze zo natuurlijk mogelijk te laten verlopen, toch trekken de pinguïns soms hun eigen plan: “Een koppel heeft zojuist een nestje in de andere vitrine kamer gebouwd, dat is dan maar zo. Ook hebben we een man-man koppel en een paar jaar terug ook vrouw-vrouw, zo gaat dat ook in het wild.”
Tunnros benadrukt het belang van langdurige observatie van de dieren: “Het zijn tot slot wel vogels, een van de lastigste dieren waar je mee kan werken. Ze laten zelden merken dat er iets mis is. Daarom moet je het individu goed leren kennen. Dan kun je elke kleine afwijking snel herkennen. Want als ze echt ziek zijn kan het heel snel gaan.” De individualisatie van de dieren is iets wat steeds terugkeert in Tunnros’ jargon: “Het zijn écht individuen en geen dieren. Zo krijg je stiekem ook wel je favorietjes.”
De dieren vertonen gedrag dat opvallend menselijk lijkt, daar wordt in het park duidelijk rekening mee gehouden. “Staat er bijvoorbeeld een uitwisseling op de planning, maar vindt een pinguïn hier net een partner, dan sturen we die pinguïn niet meer weg. Dat is erg belangrijk voor ons.” Voor Tunnros is dit een droombaan: “Het geeft zo veel, er komen steeds nieuwe individuen en nieuwe vraagstukken om op te lossen, dat daagt uit.”
Eindredactie door Romée Pietersen
