Lena Hartog (33) trok zich eerst niet zoveel aan van het klimaat. Nu, zo’n 13 jaar later, heeft ze een boek geschreven genaamd ‘Wat jou te doen staat voor het klimaat: een actiegids’ en is ze druk met de vele screenings van de kritische documentaire The Cost of Growth, die ze maakte met de Belgische activist Anuna de Wever. Met deze documentaire wilde ze de verbanden laten zien tussen het kapitalisme en huidige crises. Daarnaast doet ze een PhD aan de Universiteit Utrecht over machtsdynamieken in bewegingen die alternatieve vormen van samenleven bouwen. Ondanks de drukte stapt ze stipt op tijd binnen bij het Amsterdamse café waar we hebben afgesproken.
Wanneer dacht jij: ik moet iets met klimaatverandering doen?
“Tijdens mijn studie sociale wetenschappen leek klimaatverandering me meer iets voor ecologen. Dat veranderde toen ik het boek This Changes Everything van Naomi Klein las [waarin de auteur betoogt dat een alternatief economisch systeem nodig is om de klimaatcrisis op te lossen, red.]. Ik ging me meer zorgen maken over de klimaatcrisis én ontmoette rond dezelfde tijd een vriendin die een duurzaamheidsweek organiseerde. Die combinatie hielp om actief te worden.”
De klimaatcrisis gaat niet over elektrische auto’s: het gaat over machtsverschuivingen en het einde van het fossiele tijdperk
Veel jongeren zijn momenteel meer met andere thema’s bezig, of ervaren een soort klimaatverlamming. Wat zou je hen zeggen?
“De klimaatcrisis gaat niet over elektrische auto’s: het gaat over machtsverschuivingen en het einde van het fossiele tijdperk. Ik zie de strijd voor bijvoorbeeld Palestina niet als een andere strijd. We willen allemaal een alternatief voor de huidige wereldorde van imperialisme, kolonialisme en kapitalisme. Dat is tegelijkertijd het ingewikkelde: als je verbanden gaat herkennen, zie je ze overal. Soms voelt het als een rabbit hole waar ik nooit meer uit kom.”
Ik kan me voorstellen dat veel mensen liever niet de rabbit hole induiken.
“Ik zou iemand altijd vragen of dat echt goed voelt. Het lijkt mij heel gezond niet de hele tijd met de wereld bezig te zijn, maar als ik samen met anderen mijn woede, verdriet en angst deel, ervaar ik meer hoop. Niet op een goede uitkomst, maar op handelingsperspectief. Hoe eerlijker we zijn over de wereld van vandaag, hoe meer we kunnen bijdragen aan een betere wereld morgen.”
Wat maakte dat jij zelf meer verbanden ging zien tussen klimaatverandering en systemen als het kapitalisme en kolonialisme?
“Door in contact te komen met ideeën uit het globale Zuiden, waar veel mensen nu al de gevolgen van klimaatverandering ondervinden. Verder heb ik veel geleerd van het idee van pluriverse politiek: we hoeven een systeem niet te vervangen met één ander systeem. We willen een systeem van gelijkwaardigheid, maar hoe dat per stad of gemeenschap wordt ingevuld, mogen mensen zelf bepalen. Het gaat om autonomie, om de vrijheid zelf te kunnen beslissen hoe je je organiseert.”
Veel mensen, ook jongeren, lijken zich juist beperkt te voelen in hun vrijheid door het duurzaamheidsverhaal. Je mag geen vlees meer eten, of vliegen.
“De vraag is naar wat voor vrijheid we daadwerkelijk verlangen. Wegvliegen van een baan waarin je ongelukkig bent om je even goed te voelen, zie ik als heel beperkt. Dat is vrijheid om te vluchten. Vrijheid om werk te doen waar je gelukkig van wordt, wat iets betekent: die is er nauwelijks. Steeds meer mensen kunnen niet rondkomen, terwijl ze hard werken. Is dat vrijheid?”
Heb jij zelf ooit gedacht dat meer geld gelijkstaat aan meer vrijheid?
“Zeker, ik wilde vroeger ondernemer worden. Maar toen ik meer geld begon te verdienen, voelde ik me helemaal niet vrij of gelukkig. Ik kan nog steeds blij worden van vintage kleding of reizen, maar mijn diepe geluk komt van dingen die niets tot weinig kosten, zoals met vrienden, geliefde en familie zijn. Nu droom ik van een wereld waarin iedereen die vrijheid heeft.”
Wat is jouw tip aan een jongere die dit leest?
“Je bent al begonnen, iedereen is al iemand. Leer de systemen van vandaag beter begrijpen en ga dan iets doen wat je leuk vindt. Wees het oneens, met mij en met anderen. Voor mij gaat het net zoveel om actie, als om kritisch blijven denken.”
Als zoveel mensen in zoveel omstandigheden hoop hebben gevonden om door te gaan, moet ik dat ook kunnen
Ervaar jij dat ook als vrijheid?
“Ja. Om het oneens te zijn met de fundamenten van het systeem, maar ook om zelf te bepalen wat ik goed en fout vind en niet alleen met linkse bewegingen mee te gaan. Dat doe ik door breed te lezen en breed met mensen te praten. Zoeken naar alternatieven is veel leuker en duurzamer als we het samen doen. Ik heb een heel diep geloof in verandering. Ik geloof gewoon echt alles wat er nu gebeurt een uitnodiging aan ons is om vooruit te komen.”
Hoe kun je dat gevoel cultiveren?
“Vind redenen om te geloven. De geschiedenis van de mensheid is er één van verandering. En van geweld, dat komt nu langzaam dichterbij. Maar als zoveel mensen in zoveel omstandigheden hoop hebben gevonden om door te gaan, moet ik dat ook kunnen. Dat geeft mij in ieder geval veel kracht.”
Op maandag 23 februari is er een screening met nabespreking van The Cost of Growth in Pakhuis de Zwijger, Amsterdam.
Eindredactie door Yke Uijtewaal
