“We zien een toename van gecensureerde accounts, vooral sinds Trump’s tweede termijn,” zegt Martha Dimitratou, de oprichter van Repro Uncensored. De ngo documenteert digitale censuur van informatie over gender, gezondheid en rechtvaardigheid, en zag het aantal incidenten stijgen van 81 in 2024 naar 210 in 2025. In het najaar van 2025 documenteerde Repro Uncensored, in samenwerking met The Guardian, de ‘grootste golf van censuur’ in de geschiedenis van Meta. Het moederbedrijf van onder andere Instagram en Facebook verwijderde of blokkeerde meer dan vijftig accounts die zich richten op de queer gemeenschap, sekswerk of abortus.
Weggevallen gemeenschappen en informatie
De ‘golf’ overspoelde ook Nederlandse organisaties. Repro Uncensored houdt een kaart bij met incidenten van digitale censuur, waarop Nederland met 40 incidenten op de tweede plaats staat, na de Verenigde Staten met 101. Een van de gedupeerde accounts is van de organisatie The Queer Agenda, een Amsterdams collectief dat queer evenementen organiseert en fotografieprojecten doet. Co-founder Micklin Korsuize legt uit dat Meta hun account zonder waarschuwing opschortte. In één klap verdween de gemeenschap van meer dan 10.000 volgers: “We hebben geen fysieke community space, dus sociale media zijn die space voor ons. Doordat Instagram onverwachts wegviel, raakten we alle mogelijke communicatie kwijt.”
‘Wanneer betrouwbare bronnen verdwijnen, wenden mensen zich noodgedwongen tot minder betrouwbare informatie’
Meta’s pijlen richten zich verder op organisaties die zich bezighouden met abortus en reproductieve rechten, zoals het in Nederland geregistreerde Women Help Women dat wereldwijd informatie deelt over abortus. De organisatie heeft meerdere accounts op Facebook en Instagram. “Afgelopen december schortte Meta de algemene Engelstalige Facebookpagina op. In januari werd ook ons Poolse account verwijderd,” vertelt directeur Kinga Jelinska. “Voor ons is dit een ernstige situatie. Wanneer betrouwbare informatiebronnen worden verwijderd, zullen mensen zich noodgedwongen wenden tot minder betrouwbare informatie. Het internet staat vol met desinformatie over abortus.”
‘Strategische intimidatie’
Het verwijderen van accounts treft vooral groepen die historisch altijd al onder druk stonden en nu opnieuw de wind tegen hebben. Juist in deze tijden zoeken gemarginaliseerde groepen elkaar online op. Daarbij komt dat veel jongeren sociale media als informatiebron gebruiken. UNESCO onderzocht dat 71% van de 15 tot 24-jarigen wereldwijd primair online zoekt naar informatie over hun lichaam, relaties en seksuele voorlichting. Dit geldt in versterkte mate voor LHBTI+ jongeren. Uit onderzoek van Rutgers blijkt dat zij seksuele voorlichting op school slechter beoordelen dan heteroseksuele leeftijdsgenoten. Hierdoor is de kans groter dat zij online op zoek gaan naar informatie.
‘Dit is politiek: er is een verbond tussen regering-Trump en de Big Tech bedrijven’
Volgens Jelinska zijn de accounts die Meta verwijdert allesbehalve willekeurig: “Het gaat om strategische intimidatie van mensenrechten-, abortus- en LHBTI+ organisaties. We zijn veel tijd en middelen kwijt aan het beschermen van betrouwbare informatie online. Dit is politiek: er is een verbond tussen regering-Trump en de Big Tech bedrijven.”
Ondoorzichtige bezwaarprocedures
Wie bezwaar wil maken tegen het onterecht verwijderen van hun account, kan op een ondoorzichtige procedure rekenen. “De bezwaarprocedure bestond uit één klik, zonder mogelijkheid om een toelichting te geven. Meta wees ons bezwaar dezelfde dag nog af,” herinnert Korsuize zich. Na twee maanden stilte kreeg The Queer Agenda het account alsnog terug met hulp van Repro Uncensored en digitale burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom.
Dimitratou legt uit dat deze ervaring niet uniek is: “Ik ken geen enkel account dat een juiste uitleg heeft gekregen waarom het is verwijderd terwijl dit wel verplicht is in de Europese Unie.” Soms wijst Meta op een overtreding van haar beleid, soms op een fout van het algoritme. Voor getroffenen en onderzoekers is dit niet te controleren, waardoor Meta zich kan verschuilen achter ‘fouten’ van het algoritme.
Zelfcensuur
De impact van het verwijderen van accounts strekt verder dan alleen de geraakte accounts en hun volgers. Censuur werpt zijn schaduw vooruit doordat mensen vooraf voorzichtiger zijn in hun uitingen. Volgens Dimitratou is zelfcensuur een belangrijk probleem. “Het eerste teken aan de wand is dat mensen beslissen niet meer te posten op sociale media uit angst voor censuur of andere gevolgen.”
‘We zijn dus, ondanks dat we ons account terug hebben, nog steeds een soort van gecensureerd’
De gebrekkige uitleg die Meta geeft voor het verwijderen van accounts heeft effect op de ervaren vrijheid op Facebook en Instagram. “We vinden het héél spannend. Het voelt allemaal ontzettend fragiel,” zegt Korsuize. “Foto’s van onze laatste clubnacht durven we dan ook echt niet te delen en activisme over andere topics ook nog even niet. We zijn dus, ondanks dat we ons account terug hebben, nog steeds een soort van gecensureerd.”
Tegelijkertijd kan ogenschijnlijke censuur juist ook leiden tot strijdbaarheid, legt Jelinska uit: “We proberen nog steeds een discussie te veroorzaken en censuur zichtbaar te maken. Als ze één Women Help Women account verwijderen, creëren we vijf nieuwe.”
Andere platformen
“Zoekmachines als Google, en nu ook ChatGPT, vormen een kritiek strijdtoneel,” aldus Dimitratou. “Dit is de eerste plek waar mensen op zoek gaan naar informatie over bijvoorbeeld abortus. Op Google zijn een hoop nepklinieken te vinden die inkomsten ontvangen van Google, terwijl veel betrouwbare abortus accounts pas op pagina twee of drie opduiken.”
‘De meningen zijn verdeeld over welk non-fascistisch platform we moeten gaan gebruiken’
De simpele oplossing zou zijn om van Big Tech af te stappen, maar in de praktijk is dit niet zo makkelijk. Overstappen betekent ook afscheid nemen van een jarenlang opgebouwd netwerk. “Onze community volledig over krijgen naar een ander platform lijkt op dit moment nog lastig, zeker omdat de meningen verdeeld zijn over welk non-fascistisch platform we dan moeten gebruiken,” aldus Korsuize. The Queer Agenda heeft nu in ieder geval een website gebouwd om op terug te kunnen vallen.
Eindredactie door Maria van Riel
