Hoe vier jij Orthodoxe kerst?
“In Oekraïne zetten we op kerstavond twaalf gerechten op tafel. Kerstavond, voor ons op 6 januari, valt nog in de vastenperiode en komt na een lange winter, waardoor mensen vooral gedroogde riviervis en gedroogd fruit eten. Het belangrijkste, centrale gerecht is kutya, een soort pap van tarwekorrels met gedroogd fruit, rozijnen en zoete maanzaad. Het wordt ook gegeten met een soort thee van gedroogd fruit erin. Iedereen heeft een eigen versie van de twaalf gerechten en kutya, maar het hoort onmiskenbaar bij kerstavond. In Nederland maak ik elk jaar kutya.”
”Na het kerstdiner gaan we naar de mis, vaak midden in de nacht. De Orthodoxe priesters dragen wit, de speciale kleur voor kerstmis en Pasen, en dragen een preek voor. Dan vieren we de eerste kerstdag met een groot kerstdiner. Mijn vrienden in België gaan bijvoorbeeld elk jaar met een koortje langs de deuren van andere Oekraïners. We vieren feest nog helemaal tot Theofanie (viering van de doop van Jezus, red.) op negentien januari. In die periode zijn er kerstmarkten en veel gezelligheid. Daar staat tegenover dat we voor kerst vasten.”
Wat houdt de vastensperiode precies in?
“Net zoals bij veel andere grote Orthodoxe feesten is er voor kerst een vastenperiode. Wat dat inhoudt is dat mensen ‘veganistisch’ worden voor veertig dagen. Geen vlees, zuivelproducten en eieren consumeren is een algemene richtlijn, maar het verschilt per persoon wie wat kan doen. Het niet eten van bepaalde producten is voor mij een manier om wat meer ruimte in mijn leven te creëren, wat meer concentratie. Meer nadenken over wat je eet en waarom je iets eet. Ik ga in december ook vaker naar de kerk en ik bid vaker, ook thuis. Dus er is een somberdere, stillere periode van veertig dagen als voorbereiding voor het grote feest van kerst zelf.”
‘Voor mij is december door het vasten vaak deprimerender dan januari’
In december ga jij dus niet los op kerst- en oud en nieuwsfeestjes?
“Ja nou, als ik word uitgenodigd bij familie en vrienden hier in Nederland, ga ik natuurlijk niet moeilijk doen. Ik ga niet zeggen: “Ik mag jouw eten niet eten omdat ik deze regels heb.” Dat moet je niet doen. Honderd jaar geleden toen kerst belangrijker was in Oekraïne, zat de maatschappij op één lijn. Er was één ononderbroken periode waarin iedereen vastte. Dat was makkelijker.”
Voor veel Nederlanders is december de feestmaand en zijn januari en februari deprimerende maanden. Hoe is dat voor jou?
“Voor mij is december door het vasten vaak deprimerender dan januari. In januari mag je dan opeens van alles eten en voel je je heel goed.”
Waar denk je als eerste aan bij kerst?
“Voornamelijk aan de kerk en diensten, maar ik denk ook aan eten, gemeenschapszin en natuurlijk kutya. Kerst is het op één na belangrijkste feest van het jaar voor de orthodoxen, naast Pasen. Het is voor mij van grote spirituele waarde omdat kerst het beginpunt is van het verhaal van Christus. Het moment dat hij op aarde kwam, waarop het allemaal begon. Pasen is dan het eindpunt.”
‘Uiteindelijk vieren we allemaal de geboorte van Christus’
Speelt religie een belangrijke rol voor jou bij het vieren van kerst?
“Ik ben zelf Orthodox christelijk, maar zo ben ik niet opgevoed. Toen ik een kind was vierden we wel kerst en Pasen, maar we waren niet echt kerkelijk. Oud en nieuw was het belangrijkste winterfeest in Oekraïne, voornamelijk in de stedelijke context. Tijdens de Sovjettijd was viering van kerkelijke feesten namelijk verboden, of tenminste niet maatschappelijk acceptabel. Daardoor zijn de kerktradities een beetje uitgestorven.”
“Ik ging ook meedoen aan de vastenperiodes door het jaar heen en ging meer lezen over theologie. Hier in Nederland ga ik op 7 januari naar de mis in de Orthodoxe Parochie Heilige Nikolaas van Myra in Amsterdam. Ik vier ook kerst met mijn Oekraïense familie in Duitsland. Dat is wel op 25 december, want Oekraïne heeft een aantal jaar geleden gebroken met de Russisch-orthodoxe traditie. Officieel wordt kerstmis daar nu op dezelfde datum gevierd als hier.”
Wat is iets dat onze lezers moeten weten over Orthodoxe kerst?
‘Het is in veel dingen heel vergelijkbaar met hoe Kerstmis wordt gevierd in West-Europa. Iets ander eten, iets andere liedjes. Maar uiteindelijk vieren we hetzelfde: de geboorte van Christus.’
Eindredactie door Hasse Drewes
