Modeontwerper en couturier Iris van Herpen brengt traditionele Haute Couture samen met de theorieën van de natuur, wetenschap, kunst, filosofie, mythologie en psychologie. In Van Herpens handen lijken de grenzen tussen kunst en wetenschap te vervagen. Haar tentoonstelling ‘Sculpting the Senses’ in Kunsthal Rotterdam is het totaalplaatje van wat zij tot nu toe heeft gemaakt. Wat deelt de kunst met de wetenschap, waardoor wat Van Herpen doet, zo goed werkt?
Levende jurk
Nico Schramma, biofysicus aan de UvA, werkte samen met collega Mazi Jalaal aan een van Van Herpens ontwerpen: de ‘Algae dress’. Dit deden ze onder leiding van bio-ontwerper Chris Bellamy. De Algae dress is een jurk gemaakt van 125 miljoen levende algen. Een levende jurk dus. Bij aanraking of beweging lichten de algen op en krijgt de jurk een blauwe gloed. Aan de Universiteit van Cambridge onderzocht Schramma de kracht die deze reactie bij de algen opwekt.
‘De waarheid is waar kunst en wetenschap elkaar raken’
Dat Schramma meteen ja moest zeggen op dit experiment wist hij, maar dat de impact zo groot zou zijn was een totale verrassing. Als wetenschapper, zo stelt hij, schrijf je stukken die voornamelijk worden gelezen door mede-wetenschappers. Het bereiken van miljoenen mensen en hen laten verwonderen over de schoonheid van de natuur is iets wat hij niet eerder deed. “Van Herpen laat met de algenjurk zien hoe gevoelig de natuur is en dat wij haar met alle macht moeten beschermen”, aldus Schramma.
Duurzaamheid en innovatie
De tentoonstelling draagt dit streven uit. In samenwerking met kunstenaar Rogan Brown creëerde Van Herpen de ‘Earthrise’ collectie. Brown werkt zelf veel met papier, dat hij met de hand of met een laser in kleine fossielachtige vormen snijdt. In Earthrise hebben de jurken diezelfde indrukwekkende structuur. De jurken zijn gemaakt van geüpcycled plastic uit de zee en van stranden, geleverd door Parley Oceans Plastic.
Naast duurzaamheid is innovatie een belangrijk thema voor Van Herpen. Met behulp van een techniek van de TU Delft ontwierp Van Herpen onder andere de ‘Foliage dress’. De schubben van deze jurk zijn 3D-geprint op tule, maar de klassieke ceintuur herinnert je aan het feit dat Van Herpen deze nieuwe technologieën combineert met traditionele ambachtelijkheid binnen de Haute Couture.
Waarheid als leidraad
Terwijl je slentert door de verschillende sferen die de tentoonstelling vormen, stuit je plotseling op een impressie van het atelier van Van Herpen. Aan de muur hangen typische ontwerptekeningen en tientallen soorten stoffen. Dit is waar Van Herpens ideeën beginnen: bij het materiaal. Ze laat zich tijdens het maakproces leiden door de stof, en door wat waar is. Biofysicus Schramma ondervond tijdens zijn samenwerking met Van Herpen dat zij een diepgewortelde interesse heeft in de basis. Ze maakt niet alleen gebruik van de wetenschap, ze begrijpt ook echt wat ze maakt.
De waarheid is waar kunst en wetenschap elkaar raken, volgens Schramma. Hij stelt dat wetenschappers op zoek zijn naar waarheid, en dat men zich in de kunst ook vaak vasthoudt aan wat waar is. Schramma voegt hieraan toe dat beide disciplines inherent creatieve processen zijn, zij het met verschillende werkwijzen. Het belangrijkste verschil is volgens Schramma het doel: “Zowel kunst en wetenschap kunnen gericht zijn op educatie of het vergroten van begrip. Maar in kunst ligt de nadruk meer op het verspreiden van een idee of overtuiging en in de wetenschap doet het er niet toe wat de wetenschapper gelooft.” Van Herpen gaat nog verder. Zij volgt de natuur, ‘het ware’, die net als haar werken complex en gedetailleerd is.
Meer een voorstelling dan een tentoonstelling
Het gevoel dat Sculpting the Senses overbrengt, wordt niet enkel uitgesproken door Van Herpens ontwerpen. Haar werken worden gedragen door mannequins, die tot leven lijken te komen door het briesje dat, al dan niet opzettelijk, zachtjes door de stoffen waait. Componist Salvador Breed is erin geslaagd de ontwerpen te laten klinken. Zo kraken de botten hardop in de zaal ‘Skeletal Embodiment’ en neemt deinende muziek je mee in de ruimte met het thema ‘Water and Dreams’. Een levensgrote angstaanjagende golf in een volgende ruimte, wekt de illusie dat je in de diepte van de oceaan bent beland. Dit kunstwerk van het Japanse kunstcollectief 目(spreek uit als mé) is een van de vele samenwerkingen die bijdraagt aan het ware beeld dat Van Herpen neerzet.
Voordat de expositie begint is er de mogelijkheid plaats te nemen in een publiek vol verwonderde gezichten. Op een groot scherm in het theater van de Kunsthal, maakt een introductie van Iris van Herpen en haar werk je warm voor de show die je straks zult meemaken. Want Sculpting the Senses is meer een voorstelling dan een tentoonstelling. Een rode draad in de introductie is haar kat die zich net zo natuurlijk door haar atelier beweegt als haar jurken door de tentoonstelling en de modellen op haar catwalks.
Sculpting the Senses is te zien in Kunsthal Rotterdam tot en met 1 maart 2026.
Eindredactie door Maria Groot
