“Mijn enige zorg is dat de stroom – en daarmee ook het internet – uitvalt,” appt Hannah Arafeh vlak voor ons gesprek. De Syrische fotografe bevindt zich in Damascus, de stad die ze met Londen afwisselt als woonplaats. “Ik ben net aangekomen bij een internetcafé; hier moet het lukken.”
Ik ontdekte Arafeh’s werk een jaar geleden, rond de val van de voormalige Syrische president Bashar al-Assad. Haar kleurrijke fotografie toont het leven in Damascus op een manier die voor Westerse ogen zeldzaam is: met aandacht voor het alledaagse en het menselijke.
“Na het overlijden van mijn oma vonden mijn ouders een oude Olympus-camera in haar huis,” vertelt Arafeh. “Ze wilden hem wegdoen, maar ik hield hen tegen. Ik was altijd al gefascineerd door analoge fotografie en besloot ermee op pad te gaan.” Het was de Damasceense wijk Mazzeh waar Arafeh haar eerste analoge foto’s maakte.
Haar kleurrijke fotografie toont het leven in Damascus op een manier die voor Westerse ogen zeldzaam is: met aandacht voor het alledaagse en het menselijke.
Hoop, voorzichtig maar voelbaar
Op 8 december 2024 kwam een einde aan meer dan vijftig jaar heerschappij van de al-Assad-familie. Na ruim tien jaar burgeroorlog lanceerden rebellen een offensief dat het regime abrupt ten val bracht. Onder leiding van Ahmed al-Sharaa’s Hayat Tahrir al-Sham (HTS) werd Damascus na een snelle opmars ingenomen.
Daarvoor stond Syrië onder het autoritaire bewind van Hafez al-Assad (1971-2000) en later zijn zoon Bashar al-Assad (2000-2024). De al-Assads, leden van de sjiitische Alawieten-minderheid, regeerden met harde hand over een overwegend soennitische bevolking; politieke tegenstanders werden structureel en gewelddadig onderdrukt.
Sinds de val van het regime lijkt de situatie voorzichtig te veranderen. “Er is een bepaalde hoop die er eerder niet was,” vertelt Arafeh. “Ik had hiervoor al geaccepteerd dat dit de kaarten waren die Syrië had gekregen. We moesten ons lot accepteren en zwijgen, en durfden niet te dromen van iets beters. Die wanhoop is nog niet verdwenen, maar ik durf nu ook een sprankje hoop te voelen.”
Nuance als uitgangspunt
In de manier waarop Syrië in buitenlandse media wordt afgebeeld, ziet Arafeh echter weinig verandering. “Het zijn nog steeds dezelfde beelden: wapens, armoede, huilende gesluierde vrouwen, vieze straten, werkende kinderen en vooral verwoeste gebouwen.”
Arafeh’s fotografie, daarentegen, laat zich kenmerken door een gevoel van spontaniteit: drukke bazaars, spelende kinderen en lachende mensen keren regelmatig terug in haar beelden. Haar beelden voelen intiem, alsof je naast haar door de straten van Damascus loopt.
‘In buitenlandse media zijn het nog steeds dezelfde beelden: wapens, armoede, huilende gesluierde vrouwen, vieze straten, werkende kinderen en vooral verwoeste gebouwen.’
“In mijn fotografie wil ik ruimte maken voor nuance,” vertelt Arafeh. “Ik merkte al snel dat veel Syriërs, zowel hier als in de diaspora, behoefte hebben aan die genuanceerde versie van Syrië. Mijn ervaring is niet uniek. Er zijn honderdduizenden, misschien wel miljoenen Syriërs buiten het land die hetzelfde missen: het dagelijks leven, de tederheid en het gelach.”
“Ik wil geen scheidsrechter zijn,” nuanceert ze. “Maar als kunstenaar, fotograaf, mens en Syriër is het mijn verantwoordelijkheid om een patroon zichtbaar te maken: een patroon dat, naar mijn mening, ons verhaal simplificeert. In de tijd dat ik in Damascus ben geweest, heb ik de beelden die zo dominant aanwezig zijn in de media niet gezien. Zie je soldaten met geweren als je in Syrië bent? Ja. Maar is dat alles wat je ziet? Absoluut niet.”
Damascus alleen al telt miljoenen inwoners, stelt ze. “Miljoenen verhalen die worden gereduceerd tot wapens en verdriet. Syrië is meer dan dat.”
Wie vertelt het verhaal?
Arafeh wijst er bovendien op dat Westerse media vaak fotografen uit eigen land stuurt om Syrië vast te leggen. Ze pleit ervoor om lokale Syrische fotografen in te huren – om ethische, praktische en economische redenen. “Ethisch, omdat Syriërs dan zelf zeggenschap krijgen over hoe hun land wordt afgebeeld. Praktisch, omdat zij de taal spreken en zich door het land kunnen bewegen op een manier die voor buitenstaanders vrijwel onmogelijk is. Economisch, omdat Syrië zich in een fase van herstel bevindt en dit geld een groot verschil kan maken voor de wederopbouw, ook van de kunstscene.”
‘Als Westerse media lokale fotografen inhuren krijgen Syriërs zelf zeggenschap over hoe hun land wordt afgebeeld.‘
Om zelf die kunstscene te stimuleren en haar liefde voor analoge fotografie te delen, startte Arafeh in november 2024 het project Permission to Dream. Ze deelde analoge camera’s uit aan jonge Syriërs, die daarmee hun Damascus vastlegden.
Zou ze dit opnieuw willen doen? “Heel graag,” zegt ze. “Ik hoop dat de infrastructuur voor doka’s in Syrië het komende jaar verbetert en dat we, na het opheffen van de sancties, de benodigde chemicaliën het land in kunnen krijgen. Dit blijft een uitdaging.”
Het werk van Hannah Arafeh is te volgen op Instagram via @hannaharafeh
Eindredactie door Oscar Vaessen
