Golf van protest door Europa
Het Rossio-plein in Lissabon groeide afgelopen weekend uit tot een kampement, waar actievoerders tenten opzetten uit protest tegen de wooncrisis. Na eerdere protesten in Frankrijk, Spanje, Italië en Servië sluit ook Portugal zich aan bij een reeks Europese demonstraties. De protesten richten zich onder meer op problemen in het onderwijs, stijgende brandstofprijzen en corruptie. Toch zijn de situaties volgens Floris Vermeulen niet zomaar te vergelijken met die in Nederland.
Groeiende onvrede
In Nederland verschenen via sociale media oproepen aan jongeren om in actie te komen, maar van een grootschalig protest kwam het niet. Dat betekent volgens Vermeulen niet dat jongeren minder ontevreden zijn.
Vermeulen ziet politieke ondervertegenwoordiging als oorzaak van de groeiende onvrede onder jongeren. Vooral mensen met een hoger inkomen, een theoretische opleiding en een groot netwerk hebben volgens hem invloed op politieke keuzes. “Die scheve vertegenwoordiging blijkt ook uit de thema’s die politici bespreken. Jongeren zien dat onderwerpen die voor hen belangrijk zijn, zoals onderwijs en klimaat, veel minder aandacht krijgen.”
Een groeiende generatiekloof speelt hierin mee. Politici zijn gemiddeld steeds ouder, waardoor de afstand tot jongere generaties toeneemt. “De vergrijzing versterkt die kloof. Jongeren vormen een steeds kleiner deel van de bevolking, terwijl het aantal gepensioneerden groeit.” Jongeren dragen steeds meer lasten, zoals hogere woonkosten, studieschulden en belastingen, terwijl ze weinig invloed hebben op de keuzes die hun toekomst bepalen.
Volgens Vermeulen raken jongeren minder geïnteresseerd in de politiek als thema’s als onderwijs en klimaat onvoldoende aandacht krijgen. Daardoor participeren ze minder en zijn ze ook minder vaak politiek vertegenwoordigd. “Het is eigenlijk de kip of het ei: worden jongerenthema’s minder besproken omdat jongeren minder participeren, of participeren jongeren minder omdat hun thema’s niet worden besproken? Het is allebei waar,” legt hij uit.
Toenemende individualisering
Maar onvrede leidt niet vanzelf tot massaal protest. “Hoe uitzichtlozer de omstandigheden, hoe groter juist het gevoel kan zijn dat er toch niets meer aan te veranderen valt,” zegt Vermeulen. “Om onvrede om te zetten in protest, moeten mensen zich kunnen organiseren. In landen als Frankrijk en Servië gebeurt dat bijvoorbeeld via vakbonden, studentenorganisaties en actiegroepen.”
We hebben steeds meer het gevoel dat we problemen zelf moeten oplossen in plaats van gezamenlijk
Juist voor een protestbeweging zijn mensen nodig die tijd en energie in een groter doel kunnen steken. “Er is een groep nodig die anderen mobiliseert en bereid is zich in te zetten voor het collectief. Zonder zo’n voorhoede komt er weinig in beweging.”
Volgens Vermeulen maakt de toenemende individualisering het moeilijker om mensen samen in beweging te krijgen. “We hebben steeds meer het gevoel dat we problemen zelf moeten oplossen in plaats van gezamenlijk.” Die houding herkent Vermeulen bij zijn studenten. “Ze willen hun studie snel afronden en proberen met bijbaantjes een studieschuld te voorkomen.”
Een gezamenlijk geluid
Dat betekent niet dat Nederlandse jongeren zich helemaal niet organiseren. Bewegingen als Extinction Rebellion (XR) en Kick Out Zwarte Piet (KOZP), die ook veel jonge activisten aantrekken, laten zien dat mobilisatie wel degelijk mogelijk is en de publieke opinie kan veranderen. Vermeulen noemt KOZP als voorbeeld. “De verandering in de publieke opinie over de sinterklaasviering is voor een groot deel te danken aan de succesvolle mobilisatie van KOZP. Tijdens Sinterklaasintochten was de beweging zichtbaar en vreedzaam aanwezig. Via de media deelde ze argumenten over de betekenis van het feest voor een deel van de Nederlanders. Zo gingen mensen nadenken over de manier waarop we de traditie vieren.”
Toch bereiken deze bewegingen niet alle jongeren. Bij XR bestaat de groep deelnemers bijvoorbeeld vooral uit hoogopgeleiden. Ook verschilt de afstand tot de politiek per groep. “Jongeren die discriminatie of uitsluiting ervaren, voelen zich minder gehoord en hebben minder vertrouwen in de politiek. Daardoor zetten zij ook minder makkelijk de stap om de straat op te gaan.” Een brede jongerenbeweging ontbreekt.
Volgens Vermeulen kan er alleen een protestbeweging ontstaan als jongeren elkaar weten te vinden en hun individuele onvrede omzetten in een gezamenlijk geluid. “Er is een verhaal nodig dat verschillende groepen jongeren aanspreekt en verbindt.”
Eindredactie door Jet Laven
