Op 24 februari 2026 herhaalde het Europees Parlement zijn veroordeling van ‘de meedogenloze aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne’. Vier dagen later vaagden drie Amerikaanse raketten een meisjesschool in Iran van de aardbodem. ‘Begrip,’ hadden Von der Leyen, Rutte en Jetten voor deze meedogenloze aanvalsoorlog. Aan de meisjes die opkeken uit hun schrift en de dood vonden, hadden ze geen boodschap.
Tot voor kort durfden mijn generatiegenoten en ik nog te geloven in democratie, vrede en mensenrechten als de belofte en leidraad van het Europees project. Vandaag, geconfronteerd met Europa’s falen om haar kernwaarden na te leven, maakt een eigenaardige angst zich van ons meester. Ik kom tot een diagnose: mijn generatie kampt met EU-stress.
EU-stress betreft, net als klimaatstress, de angst dat huidige politieke keuzes ons doen afstevenen op een toekomstig verlies. Waar het bij klimaatstress gaat om het verlies van onze planeet, vreest men bij EU-stress voor het verlies van onze geopolitieke normen en waarden: onze plek en identiteit op deze planeet.
Met een toenemend gevoel van machteloosheid aanschouwen Europese jongeren de geopolitieke inconsequentie en morele dissonantie van hun politieke leiders. Voor dit Europa is oorlog pas een probleem wanneer ze tegen ons wordt gevoerd, het internationaal recht alleen leidend wanneer het ons uitkomt en een genocide pas een genocide wanneer we zelf worden uitgeroeid. Het geeft ons EU-stress: de angst om oud te worden in een Europa waarin democratie, vrede en mensenrechten nog slechts holle frases zijn.
EU als goedkeurend passagier
Waar komt de huidige EU-stress vandaan? Vanwaar haar toename in de afgelopen jaren? En hoe is Europa zo ver afgedreven van haar kernwaarden? Als beleidsonderzoeker voor het Ministerie van Buitenlandse Zaken onderzocht ik de relatie tussen Nederland, de EU en de NAVO. Dagelijks ondervond ik dat de antwoorden op de genoemde vragen besloten liggen in Europa’s onvoorwaardelijke loyaliteit aan haar vermeende beschermheer: de Verenigde Staten (VS).
Onder Trump zijn de VS geradicaliseerd van ‘s werelds corrupte politieagent tot internationale tiran. De EU kent Trumps geopolitieke principes en weet dat ze diametraal tegengesteld zijn aan de kernwaarden waar ze zelf voor claimt te staan. Toch blijft de EU zich als een wanhopig kind vasthouden aan de hand van haar grote broer.
Toen de VS dreigden Groenland binnen te vallen, werd de EU een spiegel voorgehouden: zo voelt het wanneer internationale kernwaarden er niet meer toe doen
Het gevolg van deze karakterzwakte is dat het bloed dat de VS vergiet ook aan Europese handen kleeft. Uit liefde voor de VS en onze eigen portemonnee intensiveerde de EU haar handelsrelaties met het Netanyahu-regime ten tijde van genocide. Uit angst voor een tegenreactie sprak zij zich niet uit tegen de illegale inval van Venezuela. En nu spreekt de EU haar ‘begrip’ uit voor de VS en hun onbegrijpelijke oorlog in het Midden-Oosten.
Het moge duidelijk zijn: met haar onvoorwaardelijke trouw aan de VS claimt de EU haar plaats in de geschiedenisboeken als goedkeurend passagier van het hedendaags Amerikaans-imperialistische project. De rit is echter niet gratis. Om de hand van de VS vast te blijven houden, moet de EU haar kernwaarden loslaten. Het is Europa’s razendsnelle morele uitverkoop die de huidige golf van EU-stress verklaart.
Call to action
Tegenover de toenemende EU-stress staat een populair tegenargument ter rechtvaardiging van de Europese loyaliteit aan de VS. Het motto luidt dat de EU nu eenmaal militair afhankelijk is van de VS, en dat ze juist in deze onzekere geopolitieke tijden genoodzaakt is trouw te blijven aan haar belangrijkste bondgenoot. Deze redenering is gestoeld op de overtuiging dat de EU haar veiligheid kan garanderen door zich te onderwerpen aan de VS. Maar juist hier wringt de schoen.
Herhaaldelijk lieten de VS namelijk blijken dat het haar steun op ieder moment kan stoppen. Ze zullen hun agressie zelfs tegen Europa keren wanneer het ze zint. De militaire bedreiging van Groenland is slechts een voorbeeld uit een lange lijst. Trump is er per slot van rekening altijd open over geweest: zijn einddoel voor de EU is haar opheffing. Het is een fatale misvatting te denken dat Europa’s veiligheid gekocht kan worden met loyaliteit aan haar zelfverklaarde moordenaar.
De EU is inderdaad in grote mate militair afhankelijk van de VS. Wil de EU zich in de toekomst echter zeker stellen van zowel haar veiligheid als haar kernwaarden, dan moet deze constatering niet gelden als legitimering van passiviteit, maar juist als call to action.
Toen de VS dreigden Groenland binnen te vallen, werd de EU een spiegel voorgehouden: zo voelt het wanneer internationale kernwaarden er niet meer toe doen. Nu de VS zich ontwikkelen van bondgenoot tot bedreiging, zal deze spiegel ons achtervolgen. Ik nodig heel Europa en zijn politieke vertegenwoordigers uit om de spiegel vast te pakken, zichzelf diep in de ogen te kijken en wakker te schrikken. Wilt Europa zijn kernwaarden in de eenentwintigste eeuw opnieuw met overtuiging beloven, dan doet men er goed aan deel te nemen aan de EU-stress.
Eindredactie door Pim Molenaar
